Con ích kỷ, không chịu chia sẻ tình cảm bố mẹ
CON ÍCH KỶ, KHÔNG CHỊU CHIA SẺ TÌNH CẢM BỐ MẸ – CÓ THẬT LÀ ÍCH KỶ KHÔNG?
Một người mẹ chia sẻ: “Con gái em năm nay lên lớp 5, nhưng có vẻ tính con rất ích kỷ. Con hay bì tị, không muốn san sẻ tình cảm bố mẹ cho người khác.”
Bạn kể cụ thể hơn – chỉ cần thấy bố mẹ chiều con nhà bác hơn một chút, hay hàng xóm hơn một chút – dù không phải chiều quá đáng gì – con đã bì tị, dỗi. Con không muốn chơi với mấy em đó, thậm chí nói thẳng là ghét. Và điều khiến bạn lo nhất: chỉ cần nhắc đến chuyện bố mẹ có ý định sinh thêm em bé, con khóc ngay, nhất quyết không muốn, sợ mình sẽ được chiều ít đi.
Tôi tin chắc chắn rất nhiều cha mẹ từng gặp một phiên bản của tình huống này, và phản ứng đầu tiên thường là gọi tên nó: con ích kỷ.
Nhưng hãy thử dừng lại một chút.
Ích kỷ, theo đúng nghĩa, là khi một người tin mình xứng đáng hơn người khác, và hành động vì lợi ích của riêng mình mà không bận tâm ai bị ảnh hưởng. Một bé gái 10 tuổi khóc khi nghĩ đến chuyện có em, hay dỗi khi thấy bố mẹ chiều một đứa trẻ khác một chút – phần lớn không xuất phát từ suy nghĩ “tôi hơn nó nên tôi phải được nhiều hơn.” Nó xuất phát từ một nỗi sợ nằm sâu hơn nhiều.
Trong thuyết gắn bó của Gordon Neufeld, có 6 tầng gắn bó mà một đứa trẻ cần cảm nhận được với người mình gắn bó – từ thấp đến cao. Hai tầng liên quan trực tiếp đến tình huống này là: Thuộc về (belonging) – con cảm thấy mình là người nhà, là cùng một đội, không bị đẩy ra ngoài; và Có giá trị (valued – significance) – con thấy mình quan trọng với bố mẹ, không chỉ khi con ngoan, khi con giỏi hay khi con được chú ý.
Khi hai tầng này đã đủ vững, một đứa trẻ có thể thấy bố mẹ chiều một đứa trẻ khác mà không hề cảm thấy bị đe dọa – vì con biết chắc vị trí của mình không đổi. Nhưng khi hai tầng này còn mong manh, dù chỉ vì lý do rất bình thường như con là con một, ít anh chị em để tập chia sẻ sự chú ý, hay đơn giản là tính khí con vốn nhạy cảm hơn – thì mỗi lần bố mẹ hướng sự chú ý sang một đứa trẻ khác, dù nhỏ đến đâu, não con sẽ đọc điều đó như một tín hiệu đe dọa: chỗ của mình đang bị lấy bớt.
Phản ứng trước chuyện có em bé cũng đến từ cùng nỗi sợ ấy, chỉ là ở mức lớn hơn. Với một đứa trẻ đang không chắc chắn về vị trí của mình, ý tưởng có thêm một đứa trẻ khác trong nhà – người sẽ ở cùng bố mẹ, được bố mẹ bế, dỗ, yêu thương mỗi ngày – không phải tin vui. Đó là mối đe dọa lớn nhất có thể tưởng tượng ra. (Người lớn còn doạ “ra rìa” – chúng ta gặp suốt),
Nếu nhìn theo hướng này, việc “con ích kỷ” không còn là vấn đề tính cách cần uốn nắn. Nó là một câu hỏi con đang tự hỏi, chỉ chưa biết cách nói ra: Nếu bố mẹ yêu người khác, bố mẹ có còn yêu con như cũ không?
Và câu trả lời cho câu hỏi đó không nằm ở việc dạy con phải biết chia sẻ, càng không nằm ở việc trách con ích kỷ, nhỏ nhen. Nó nằm ở việc bố mẹ trả lời câu hỏi đó – nhiều lần, bằng lời và bằng hành động cụ thể. Một khoảng thời gian riêng chỉ có con và bố hoặc mẹ, không ai khác. Một câu nói thẳng: “Dù bố mẹ có yêu ai hay đối xử tốt với ai, tình yêu với con trong lòng bố mẹ không bao giờ ít đi.” Và khi con dỗi hay nói ghét, thay vì sửa ngay câu nói, hãy thử hỏi con đang lo sợ điều gì.
Con không cần học cách chia sẻ tình cảm sớm hơn. Con cần cảm thấy đủ an toàn để không phải bám chặt lấy nó.
Bạn có đang thấy một phần câu chuyện này ở nhà mình không ạ?
Hãy chia sẻ xuống dưới comment cùng Bác Long Não nhé.
