Con nhút nhát, mẹ lo bạo lực học đường – hành trang thật sự là gì?
Con nhút nhát – cha mẹ nào cũng muốn chuẩn bị trước cho con.
Nhiều người tin rằng nếu con nhút nhát, việc cần làm là dạy con thêm kỹ năng: cách phản ứng khi bị bắt nạt, cách nói “không”, cách gọi người lớn giúp đỡ. Tôi hiểu vì sao niềm tin này phổ biến – nó chủ động, nó cụ thể, và nó cho cha mẹ cảm giác mình đang làm gì đó thay vì ngồi chờ.
Một người mẹ nhắn cho tôi đúng nỗi lo này. Con bạn đang học lớp 2, con khá nhút nhát. Bạn nghĩ đến những năm tới – môi trường lớn hơn, bạn bè phức tạp hơn, tâm sinh lý con cũng thay đổi – và bạn lo, không biết nên trang bị cho con những gì để tránh được vấn đề bạo lực học đường.
Đó là một nỗi lo rất thật, và rất đáng được nhìn nhận. Không cha mẹ nào muốn đứa con nhút nhát của mình trở thành mục tiêu.
Nhưng có một điều tôi muốn mời bạn – và có lẽ nhiều cha mẹ khác đang đọc bài này – chúng ta cần nhìn thêm một chút.
Sự mạnh dạn của một đứa trẻ không hình thành từ việc được dạy phải làm gì trong tình huống nguy hiểm. Nó hình thành từ rất sớm, từ một thứ vô hình hơn nhiều: cảm giác an toàn con mang sẵn bên trong mình.
Trẻ nhỏ chưa có đủ khả năng tự đánh giá thế giới bên ngoài an toàn hay nguy hiểm đến đâu. Vậy con làm thế nào để biết? Là con dùng hệ thần kinh của người chăm sóc gần mình nhất – thường là mẹ – như một cái la bàn.
Khi mẹ căng thẳng, dù không nói ra một lời nào, giọng nói khẽ gấp hơn, ánh mắt hay nhìn ngó xung quanh, cơ thể hơi cứng lại – con vẫn cảm nhận được. Không phải bằng suy luận, mà bằng một cơ chế cũ hơn cả ngôn ngữ: hệ thần kinh của con tự động đồng bộ theo hệ thần kinh của mẹ. Đó gọi là đồng điều hoà (co-regulation) – một phần cốt lõi trong thuyết gắn bó. Đó là còn chưa nói đến chuyện, mẹ thổ lộ những sự lo lắng của mình ra với con.
Nếu trạng thái nền của mẹ là lo lắng thường trực – không phải lo về một việc cụ thể, mà một kiểu cảnh giác chung với thế giới – con sẽ dần “cài đặt” một baseline tương tự. Không phải vì con yếu đuối. Mà vì đó là cách một đứa trẻ học để tồn tại: tin vào cảm nhận của người lớn hơn tin vào chính mình.
Điều này không có nghĩa là bạn đó – hay bất kỳ cha mẹ nào đang lo lắng – đang làm gì sai. Lo lắng khi có con là điều gần như không ai tránh được. Nhưng nếu sự lo lắng đó trở thành trạng thái nền, thường trực, kéo dài – thì con đang ở gần đó, và con đang học theo, dù bạn không hề có ý dạy con điều đó.
Vậy hành trang thật sự cho con có thể không bắt đầu từ một kỹ năng mới. Nó có thể bắt đầu từ một câu hỏi nhỏ hơn nhiều: những lúc nào mình đang lo, và con có đang ở gần đó không?
Khi một đứa trẻ lớn lên bên cạnh một hệ thần kinh bình yên, con không học được cách chiến đấu với nguy hiểm – con học được điều nền tảng hơn: thế giới, phần lớn, là nơi có thể tin tưởng được. Và một đứa trẻ tin vào điều đó thường đứng vững hơn nhiều, dù chưa từng được dạy một “kỹ năng phòng vệ” nào.
Đây cũng chính là điều tôi hay nhắc trong 4N Tự Nở: trước khi thêm bất cứ điều gì cho con, có lẽ chúng ta nên nhìn lại điều đang diễn ra bên trong người lớn trước.
Bạn thấy mình có đang mang một nỗi lo thường trực nào không — và con bạn có đang ở gần đó không? 🌱
Nếu bạn có những băn khoăn, vướng mắc với con, bạn có thể liên lạc với Bác Long Não tại văn phòng GMA Cầu Giấy để hẹn lịch tư vấn.
