Trẻ 4 tuổi thích làm ngược

Trẻ 4 tuổi mẹ nói gì cũng thích làm ngược lại – đây là điều thực sự đang xảy ra.”

Câu tôi nghe nhiều nhất về giai đoạn này: “Con mình toàn thích làm ngược lại. Nói không được trộn thức ăn thì cứ trộn nháo nhào. Đi du lịch bảo ngồi vào chỗ an toàn thì nhất quyết ngồi ra chỗ nguy hiểm nhất. Không biết con hư hay cố tình chọc tức mẹ.”

Và lý do câu hỏi đó có vẻ hợp lý: trẻ 4 tuổi đủ hiểu lời nói, đủ nhìn thấy mẹ đang bực – nhưng vẫn làm. Nghe rất giống như trẻ cố ý làm ngược.

Nhưng cố ý không có nghĩa là hư.

Não bộ trẻ 4 tuổi “thích làm ngược” đang làm một việc rất quan trọng: xây dựng cảm giác về bản thân. “Tôi là ai? Tôi làm được gì? Tôi có quyền lựa chọn không?” Đây là giai đoạn trẻ cần trả lời câu hỏi đó bằng hành động – không phải bằng lý luận.

Và cách não trẻ kiểm tra câu trả lời là: thử xem chuyện gì xảy ra khi mình lựa chọn khác.

Đó không phải chống đối. Đó là cách bộ não học hỏi.

Thứ làm cho hành vi này dày đặc hơn chính là số lần nhận được mệnh lệnh “không được” trong một ngày. Khi trẻ nhận quá nhiều mệnh lệnh, quá nhiều giới hạn, quá ít không gian để được lựa chọn – não tìm chỗ để khẳng định quyền tự chủ. Và chỗ dễ nhất chính là làm ngược lại điều cha mẹ vừa nói.

Trong khung 4N Tự Nở, tôi gọi đây là Nén từ thiếu tự chủ – một dạng Nén không đến từ áp lực học tập, mà từ quá ít không gian để là chính mình.

Điều thay đổi được tình trạng này không phải là cha mẹ cần nghiêm hơn hay giải thích nhiều hơn. Giải pháp là thử giảm số lần nói “không được” mỗi ngày xuống còn một nửa. Bạn chỉ giữ lại những mệnh lệnh giới hạn thực sự quan trọng đối với trẻ – liên quan đến an toàn và sức khoẻ. Với những thứ không nguy hiểm – như trộn thức ăn, chọn thứ nào ăn trước, quyết định ngồi đâu khi đi du lịch – bạn hãy thử để con tự làm và tự thấy kết quả.

Khi con có đủ không gian để tự lựa chọn, não không cần tìm quyền tự chủ bằng cách làm ngược nữa.

Bạn thấy con mình hay “làm ngược” ở chuyện gì nhất?